La scrita dua lhéngua ye siempre algo mui cumplicado, yá que la fala quaijeque ten defréncias de pessona para pessona i de aldé para aldé. Passa-se esso cun qualquiera lhéngua: la dibersidade na fala dua lhéngua nun depende de quien la fala, mas ten a ber cula natureza de la lhéngua. I ye siempre dende que se sal para achar un modo de screbir que sirba para todos i esso ye quaije querer la quadratura de l círculo. Esta quadratura ye possible se las pessonas se antendíren i stubíren çpuostas a aceitar ua scrita que nun le corresponde l cien por cien a la fala de naide, mas que puode serbir de casa quemun pa la scrita de todos. Antoce, ye perciso ua ato de buntade, un ato político que, por esso, necita de regras democráticas para que puoda ser aceite.
Falo eiqui de democracie, mas ne l seguinte sentido: las pessonas han de sentir que las regras de scrita ténen l mássimo possible a ber cula sue fala, anque nun le corresponda anteiramente. Esso eisige que la scrita tenga an cuonta todas las bariadades que se sprímen na fala, sien que la cuorda de la dibersidade se stique tanto que se scache la ounidade. Las cousas seran inda mais democráticas se las pessonas podíren partecipar na çcuçon de las regras de scrita, dar l sou cuntributo, saber l que stan a aceitar i aqueilho a que stan a renunciar.
Nanhun decumiento de la lhéngua stá cerrado para siempre, porque la lhéngua ye un cuorpo bibo, i ye eiqui que entra la çcuçon de la Cumbençon Ourtográfica. La çcuçon, neste causo, poderá ser un modo de reforçarmos la nuossa ounidade i de chegarmos a acuordos mais abançados. Ciertos de que nun hai nanhue bogal, nanhue cunsonante, nanhun assento cincunflexo ou seia l que fur, que bala ua rábia, un star de pie atrás, ua zounion alredror de la nuossa lhéngua, yá tan andeble. Tamien eiqui, cumo na cuonta de ls bimes, tenemos de ancuntrar siempre l punto de ounidade que faç la nuossa fuorça.
La democracie ten lhemites que le son traçados pula própia lhéngua, la sue stória, la sue strutura, l sou spácio: algo que las ciéncias ban fixando, que yá ben de antes de nós i que, speramos, ha de cuntinar para alhá de nós.
A seguir por outro camino nun teneremos ua lhéngua, mas tantas quantas las pessonas que la fálan i la scríben, cada un a la sue maneira, mais amportados cun eilhes própios do que cula lhéngua. I esso ye l que nun queremos, pula cierta.
Amadeu Ferreira