Mostrar mensagens com a etiqueta dibersidade. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta dibersidade. Mostrar todas as mensagens

quarta-feira, 6 de maio de 2009

Todas las L(h)énguas na Lhéngua



Quando hai uns dies botei un quementairo a l articlo “
La casa quemun” fiç-lo solo cumo quien ten un pensar alto subre l modo cume pensa la nuossa lhéngua. An buona berdade naide se puode arrogar l dreito de dezir que l mirandés más scorreito ye l que se fala na raia de la Lhuç, nas Trés Marras, na Trindade, an Zenízio ou na Granja de San Pedro. Por outro lhado, i çculpai-me la dureza de las palabras, tamien nun cumprendo que ua lhéngua se puoda screbir de dues ou más maneiras, yá que se fazirmos esso, an beç de normalizar ua fala stamos a criar cundiçones al sou çcrédito.
Cula debida bénia a quien tanto i tan buono trabalho ten feito, eiqui deixo l eisemplo de l que digo i que anté parece que se fala de dues lhénguas.
Hai que cunseguir la melhor maneira para que todo mundo scriba de l mesmo modo. Antón si yá falaremos de la casa quemun.

Alcides Meirinhos








domingo, 3 de maio de 2009

Las Adendas a la Cumbençon



Hai uns dies, preguntaba Alcides Meirinhos nun comentário a un testico miu:
«...hai ua pregunta que fago a menudo: serán neçairas Adendas a la Cumbençón? Nun spartiçan eilhas la lhéngua?
La purmeira Adenda (fundamentada pula céncia) cuntempla uas particularidades ... antón tamien será justo pensar nua sigunda, nua terceira i an tantas quantas las modas de falar mirandés. Fázen sentido las adendas? Nun creio que fágan.»
Alcides pon bárias preguntas i neste testico bou a ber se cunsigo ampeçar respunder a algues deilhas, que noutros tornarei al assunto. I la çcuçon puode ajudar a antender melhor.



1. Seran neçairas Adendas a la Cumbençon?
La Cumbençon fui aprobada sien que eilha mesma se tubira por cumpleta, antes aceitando que poderie ser zambolbida i alhargada. Esso poderie ser feito por meio de Adendas, que se íban acrecentando a la Cumbençon ou la íban modeficando, i que apuis de aprobadas passarien a fazer parte deilha. Anton, hai que respunder a la pregunta de la seguinte maneira: cumo la Cumbençon nun ye cumpleta i acabada, son neçairas adendas al menos para tratar de assuntos nuobos que eilha nun tratou.
Ye mui aportante tornar a ler l que nessa altura se screbiu cumo justeficaçon subre la necidade de ir publicando adendas a la Cumbençon.



2. Nun spartiçan eilhas la lhéngua?
Nesta pregunta cuido que Alcides stá a poner l porblema de la 1ª Adenda, yá que eilha trata de la antegraçon de l sendinés ne l sistema de la Cumbençon. Trata-se de l porblema de saber até adonde puode ir la aceitaçon de la dibersidade an çfabor de la ounidade, pus ye a pensar nesso que el diç: «La purmeira Adenda (fundamentada pula céncia) cuntempla uas particularidades ... antón tamien será justo pensar nua sigunda, nua terceira i an tantas quantas las modas de falar mirandés.» Anton, fazer tantas adendas quantos ls modos de falar, esso lhebarie al spartiçar de la lhéngua, quier dezir, debemos cuidar mais de la ounidade do que de la dibersidade.
You cuido que este ye un porblema mui amportante: ua cumbençon que nun seia capaç de cunseguir la ounidade para toda la sue dibersidade nun bai a cunseguir l sou papel. L amportante ye que l porblema seia çcutido i se chegue a ua cunclusion antre todos, i nó que cada un ampece a screbir cumo le dá la gana - cumo hai alguns causos de todos coincidos -, por bien nobres que séian ls sous motibos. La mie eideia ye la seguinte: la Cumbençon debe de ser capaç de mantener andrento deilha l eissencial de las sues bariadades i nessa altura yá nun percisará de adendas. L defícele ye chegar a un eiquelíbrio, i ende cuido que la 1ª Adenda andicou un caminho que puode ser lhebado mais loinge, por eisemplo an relaçon al raiano.


3. Perpuosta de Adenda 2
Esta perpuosta, menos coincida mas que na prática yá fui adotada na scrita, nun tenie nada a ber cul tema de 1ª Adenda, mas tenie l oujetibo de «estabelecer regras para a eventual adaptação de empréstimos, tratando o caso específico de palavras que em português se escrevem com x.». Cumben tornar a eilha i a la antroducion que alhá faç Manuela Barros Ferreira.
Cumo bés, Alcides, neste causo la eideia yá era solo cumpletar l que na Cumbençon habie quedado ancumpleto ou que nun habie sido tratado.

Amadeu Ferreira






quarta-feira, 29 de abril de 2009

La casa quemun



La scrita dua lhéngua ye siempre algo mui cumplicado, yá que la fala quaijeque ten defréncias de pessona para pessona i de aldé para aldé.
Passa-se esso cun qualquiera lhéngua: la dibersidade na fala dua lhéngua nun depende de quien la fala, mas ten a ber cula natureza de la lhéngua. I ye siempre dende que se sal para achar un modo de screbir que sirba para todos i esso ye quaije querer la quadratura de l círculo. Esta quadratura ye possible se las pessonas se antendíren i stubíren çpuostas a aceitar ua scrita que nun le corresponde l cien por cien a la fala de naide, mas que puode serbir de casa quemun pa la scrita de todos. Antoce, ye perciso ua ato de buntade, un ato político que, por esso, necita de regras democráticas para que puoda ser aceite.
Falo eiqui de democracie, mas ne l seguinte sentido: las pessonas han de sentir que las regras de scrita ténen l mássimo possible a ber cula sue fala, anque nun le corresponda anteiramente. Esso eisige que la scrita tenga an cuonta todas las bariadades que se sprímen na fala, sien que la cuorda de la dibersidade se stique tanto que se scache la ounidade. Las cousas seran inda mais democráticas se las pessonas podíren partecipar na çcuçon de las regras de scrita, dar l sou cuntributo, saber l que stan a aceitar i aqueilho a que stan a renunciar.
Nanhun decumiento de la lhéngua stá cerrado para siempre, porque la lhéngua ye un cuorpo bibo, i ye eiqui que entra la çcuçon de la Cumbençon Ourtográfica. La çcuçon, neste causo, poderá ser un modo de reforçarmos la nuossa ounidade i de chegarmos a acuordos mais abançados. Ciertos de que nun hai nanhue bogal, nanhue cunsonante, nanhun assento cincunflexo ou seia l que fur, que bala ua rábia, un star de pie atrás, ua zounion alredror de la nuossa lhéngua, yá tan andeble. Tamien eiqui, cumo na cuonta de ls bimes, tenemos de ancuntrar siempre l punto de ounidade que faç la nuossa fuorça.
La democracie ten lhemites que le son traçados pula própia lhéngua, la sue stória, la sue strutura, l sou spácio: algo que las ciéncias ban fixando, que yá ben de antes de nós i que, speramos, ha de cuntinar para alhá de nós.
A seguir por outro camino nun teneremos ua lhéngua, mas tantas quantas las pessonas que la fálan i la scríben, cada un a la sue maneira, mais amportados cun eilhes própios do que cula lhéngua. I esso ye l que nun queremos, pula cierta.

Amadeu Ferreira